2009 yılının ağustos ayında 1.550 metre rakımlı Kocayayla’da yapılan ilk inceleme ve kamplarda, karaçam, meşe ve ardıç ormanlarının arasında bin 500 – 2 bin civarında yaban atının yaşadığı kaydedilmişti. Orman görevlileri o dönem atların yaylanın tek su kaynağına sabah erken saatlerde ve gün kavuştuktan sonra indiklerini, gün boyu orman derinliklerinde saklandıklarını aktarıyordu.
Haberciyizorg’da yer alan habere göre Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından bölgeye gölet, bungalov evler, kafeteryalar, tuvaletler, gölgelikler ve helikopter pisti olan büyük bir tesis yapılmasıyla tabiat parkındaki insan ve araç trafiği hızla arttı. Otomobil, midibüs ve karavan gürültüsü ile çöp yoğunluğu artarken, yılkı atları kalabalıklardan ürkerek yayladan çekilmeye başladı. Günümüzde atlar artık ancak çoban köpeklerinin kovalamasıyla ya da gece çöktüğünde orman içlerinde tek tük görülebiliyor.
ATLARIN AKIBETİNE İLİŞKİN İDDİALAR MUHTELİF: “KIRGIZİSTAN’A MI SATILDI?”
At sayısındaki radikal düşüşe dair ortaya atılan iddialar ise oldukça çeşitli:
Kırgızistan’a Satış İddiası: Anlatımlara göre, Tarım ve Orman Bakanlığı 2021 yılında atların bir bölümünün Ankara merkezli bir firma aracılığıyla Kırgızistan’a satılmasına izin verdi. Resmi kurumlar bu iddiayı hala reddetse de bu tarihten sonra Akdağ’daki yaban atı sayısı hızla azalmaya devam etti.
Toplatılma ve Çiftliklere Verilme: Bölge muhtarlarının aktardığına göre atların 3-4 yıl önce köylünün tarlalarına ve yoncalarına zarar vermesi nedeniyle bir kısmının toplatıldığı ve çiftliklere dağıtıldığı duyuldu.
Hırsızlık ve Kaçak Kesim: Atların hırsızlar tarafından götürüldüğü, binek hayvanı olarak mı kullanıldığı yoksa kesilip kesilmediğinin bilinmediği ifade ediliyor.
Ağır Kış Şartları ve Yırtıcılar: Bölgedeki kış şartlarının çok sert geçmesi ve bol miktarda bulunan kurtların yırtıcı avı olması da nüfusu azaltan etkenler arasında.
YILKI ATLARINI AZALTAN ETKENLER
Kırgızistan’a Satış ve toplatılma iddiaları , kontrolsüz Turizm, gürültü ve insan kalabalığı hırsızlık, kaçak kesim ve binek yapma olayları, Sert kış iklimi ve kurt saldırıları, çobanların meraları paylaşmak istememesi.
YEREL HALK NE DİYOR? MUHTARLAR VE GÖREVLİLER BÖLÜNMÜŞ DURUMDA
ÇAMOĞLU KÖYÜ MUHTARI ERCAN ÖZTOPRAK:
“Bizim tahminimiz yaylada 200 kadar yaban atı kaldı. Eskiden sayıları daha çoktu. Kış burada sert geçiyor, bazıları dayanamıyor. Bölgede bol miktarda kurt var, yırtıcılara av oluyor. Atların hırsızlar tarafından götürüldüğü de geliyor kulağımıza. Atlar tarım alanlarına da zarar veriyor, köylüler ve çobanlar meraları paylaşmak istemiyor. Ama yaban atları bu yaylaya güzellik katıyor. Atlar olmasa kimse bu yaylaya gelmezdi.”
SORKUN KÖYÜ MUHTARI İSMAİL ELTAN:
“Atlar ancak gece çökünce çıkıyor yaylaya. Yazın su azalınca mecburen su içebilecekleri kaynak arıyorlar. Ben şikayetçi değilim. Her canlının doğada bir görevi var. Atlar yaylalarımıza güzellik katıyor. Varsın tarlamdaki yoncaları yesinler. Atların sayısı azaldıkça doğanın dengesi bozuluyor çünkü.”
DKMP SANDIKLI İŞLETME ŞEFLİĞİ ORMANCISI YAŞAR:
“Eskiden 12-15 attan oluşan öğrekler, hatta 60 atlık gruplar bile vardı. Sayıları çok azaldı, belki 200 at var diye biliyorum. Çobanlar istemiyor, köylüler tarlaları zarar görüyor diye karşı çıkıyor. Atlar gelen kalabalıklardan da ürküp kaçıyor artık. Bu yüzden rastlayabilmeniz çok zor.”
İSPANYA ÖRNEĞİ: YILKI ATLARI YANGINLARI NASIL ÖNLÜYOR?
Yılkı atlarının yok olması sadece görsel bir kayıp değil, aynı zamanda ekolojik bir tehdit. İspanya’nın orta kesimindeki İberya yaylalarında uygulanan model, yaban atlarının yangınla mücadeledeki kritik rolünü ortaya koyuyor.
İspanya’da kırsal nüfusun ve hayvancılığın azalmasıyla ormandaki kuru bitki örtüsü çoğalmış, bu durum yaz aylarında orman yangınlarının yayılmasını kolaylaştırmıştı. Bilim insanları bölgeye sayıları 100’ü aşan Prezevalski atlarını bıraktı. Otlarla beslenen bu yaban atları, ormandaki kuru ot ve çalıları tüketerek arazide doğal yangın bariyerleri oluşturdu. Uzmanlar atların varlığının bitki çeşitliliğini artırdığını ve diğer yaban hayvanları için de uygun yaşam alanı sağladığını belirtiyor.
